Anlamlarına Göre Cümleler

Anlamlarına Göre Cümleler
(Türkçe Ödevleri)


Olumlu Cümle : Yüklemin bildirdiği anlam, eylemin yapılması doğrultusundaysa bu tür cümlelere olumlu cümle denir. Örnek :

- Ne kadar geriye bakarsanız, o kadar ileriyi görürsünüz. (Olumlu eylem cümlesi)

- Özü gerçek yaşam dayalı tiyatro yapıtları, doğrudur ve güzeldir. (Olumlu ad cümlesi)

- Sattığınız malların dökümünü çıkarıp karı hesaplayalım. (Olumlu eylem cümlesi)

Olumlu Cümleler İkiye Ayrılır :

Biçimce ve anlamca olumlu cümleler : Bu tür cümlelerde olumsuzluk bildiren hiçbir dil birimi kullanılmaz, yüklemin yansıttığı anlamda olumlu olur. Örnek :

- Ne zamandır gelmenizi bekliyorduk.

Biçimce olumsuz, anlamca olumlu cümleler : Bu tür cümlelerde cümlenin kuruluşu olumsuz, anlamıysa olumludur. Örnek :

- Seni sürekli eleştiren ve senin kuyunu kazan bu insanı nasıl bilmezsin? (bilirsin)

- Bu kadar çok döversen hangi çocuk yaramaz olmaz? (yaramaz olur)

Olumsuz Cümle : Bir eylemin gerçekleşmediğini, gerçekleşmeyeceğini ya da bir şeyin yokluğunu bildiren cümlelerdir. Örnek :

- Aradığınız kişi burada yok. (Olumsuz ad cümlesi)

- Dünkü davranışlarınızı hiç tasvip etmedim. (Olumsuz eylem cümlesi)

- Kimse olayın nedenini bilmiyor. (Olumsuz eylem cümlesi)

Olumsuz Cümleler İkiye Ayrılır :

Biçimce ve anlamca olumsuz cümleler : Bu tür cümlelerde yüklem ya olumsuz bir eylemdir ya da yargı bildiren ad soylu bir sözcüktür. Örnek :

- Mutluluğunu herkesle paylaşsan da yalnızlığını paylaşamazsın.

- Başarı, zannedildiği kadar kolay elde edilen bir şey değildir.

Biçimce olumlu, anlamca olumsuz cümleler : Bu tür cümlelerde olumsuzluk anlamı taşıyan ek ya da sözcük kullanılmadığı halde cümleler olumsuzluk bildirir. Örnek :

- Kim demiş onu çok sevdiğimi? (sevmiyorum)

- O kadar sinirli ki ona parayı kaybettiğini söyle söyleyebilirsen. (söyleyemezsin.)

Soru Cümlesi : Bir işin yapılıp yapılmadığını sormak, bir şeyin nedenini öğrenmek, durumla ilgili bilgi edinmek ya da kuşkuyu gidermek... gibi amaçlarla kurulan cümlelere soru cümlesi denir. Örnek :

- Kardeşin eve geldi mi?

- Daha çok hangi kitapları okuyorsunuz?

- Olanları sana kim anlattı?

- Buraya nasıl geldin?

Soru öğeleri kullanılarak soru cümleleri kurulabildiği gibi, bu yolla cümleye değişik anlam özellikleri de katılabilir. Bu açıdan soru cümleleri ikiye ayrılır :

Gerçek Soru Cümlesi : Yanıt gerektiren, soruyu soranın yanıt beklediği soru cümleleridir. Gerçek soru cümleleri şu amaçlarla kurulabilir :

- Cümlenin öğelerinden birini ya da birkaçını öğrenmek için, Örnek :

Bu elbiseyi mi aldınız?

Hangi kitabı ne zaman okudunuz?

- Eylemin yapılıp yapılmadığını sormak için, Örnek :

Ismarladığım kitapları alacak mısın?

- Anlaşılmayan bir düşünceyi, bir duyguyu sormak için, (Yineletme amaçlı sorular) Örnek :

Öğretmen gelmeyecek mi dediniz?

- Anlaşılmayan bir soruyu anlamak için, Örnek :

Buraya neden mi geldim?

Sözde Soru Cümlesi : Yanıt gerektirmeyen, cümleye şaşma, küçümseme, inanmayış, beklenmezlik, özlem ... vb. anlamlar katmak için kurulan soru cümleleridir. Örnek :

- Önüne baksan kör müsün? (Azarlama)

- Bugün öğretmen gelir mi ki? (Olasılık)

- Bu yüksek notu almak sana mı kaldı? (Küçümseme)

- Nerde o günler? (Özlem)

- O zavallı kime kötülük edecek ki? (Onaylatma)

Dilek (istek) Cümlesi : Bir dileği, bir isteği, bir arzuyu, bir temenniyi bildiren cümlelere, anlamları yönünden dilek veya istek cümlesi denir. Örnek :

- Yarın bizde toplanıp bir güzel yemek yiyelim.

- Çocuk tek kazansın da neresi olursa olsun.

- Umarım işleriniz yolunda gidiyordur.

- Ah şu bahar bir gelse, çocuklar neşe içinde koşup oynasa.

- İnşallah bütün düşlerin bir gün gerçek olur.

- Allah sana uyuz versin de tırnak vermesin.

- Gözün kör olsun.

Emir (Buyruk) Cümlesi : Emir kipiyle kurulan ya da gelecek zaman kipinin emir anlamıyla kullanıldığı cümlelere, anlamları yönünden emir cümlesi denir. Örnek :

- Sandalyeyi çek, sessizce oturup bekle.

- Öğretmeniniz izinli, gürültü etmeden ders çalışın.

- Herkes ödevlerini önümüzdeki hafta getirecek, not alacak.

- Şuraya da bir halı ser, ortalığı topla.

- Sen de çalış ve para kazan artık.

Ünlem Cümlesi : Korku, acıma, şaşırma, sevinme, kızma gibi ansızın beliren duyguları anlatmaya yarayan cümlelere, anlamları yönünden ünlem cümlesi denir. Örnek :

- Ah, elim yandı!

- Kapıyı açtım ki bir de ne göreyim!

- Oh, okul bitti, rahat bir nefes alalım!

- O... kimler gelmiş, kimleri görüyorum!

- Elimi cebime attım ki cüzdan yok!

 

|» "Türkçe Ödevleri" Sayfasına Dön! « |

Not: İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir...
Edebiyat
, Türkçe, Edebiyat Ödevleri, Türkçe Ödevleri, Oks Öss Yöges Türkçe Edebiyat

 

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !